Mevlevî Âyînleri – Makâmlar ve Geçkiler – E-Kitap

Ocak 8, 2019

Mevlevî Āyînleri, mūsikîşinaslarca Türk mūsikî sanatının zirveleri arasında adeta birer başyapıt olarak kabul edilir. Büyük ālîm Rauf Yektā Bey, bu eserleri mūsikîmizin sanat hazinesi olarak tanımlar. Fakat ne yazık ki gerekli çalışmaların azlığı sebebiyle, Āyînler lâyıkıyla ele alınıp derinlemesine incelenmiş değildir. Bu bakımdan, iyi mūsikî terbiyesi ve bilgisi almış büyük üstadlar tarafından zenginleştirilerek zirveye ulaşmış olan bu mūsikî, diğer sanatlı eserlerimiz gibi ilmî çalışmaları beklemektedir. Bu ihtiyaca katkıda bulunmak amacıyla biz de Türk mūsikîsinin olağan üstü makām zenginliğinin temsilcilerinden biri olarak gördüğümüz Mevlevîhāneler döneminde bestelendiği tesbît edilmiş 46 Mevlevî Āyîni’nin üzerinde çalışarak, makām ve geçkileri tesbît ve tahlîl etmek istedik.

2010 yılında doktora tezi olarak sunulan bu çalışma, üzerinde yapılan bazı düzeltmelerle ve eklenen yeni fikirlerle kitap haline getirildi. İlk baskısı Konya İl Kültür Müdürlüğü, ikinci baskısı ise Ankara Yayın Evi tarafından basıldı. Şimdi yeni düzeltmelerle üçüncü baskıyı “e-kitap” olarak sizlere sunuyoruz. 

Şimdi Google Kitaplar‘da…

Muhayyer-Sünbüle Makâmı

Aralık 30, 2018

Türk mûsikîsi makam tarihi sürecinde verilen tarifler ve bestelenen eserler, kendi dönemlerinde kullanılan makamların seyir anlayışları açısından haberci durumunda olmuşlardır. İncelemelerde bazı makamların küçük değişikliklerle, bazılarının ise büyük farklılıklarla zamanımıza ulaştığı anlaşılmaktadır. Bu makalede ele alacağımız Muhayyer-Sünbüle makâmı da bu farklılaşmanın içinde yer almaktadır. Muhayyer-Sünbüle makâmına ait tarifler ve besteler tahlil edildiğinde ortaya farklı durumlar çıkmıştır. Repertuvarda bulunan Muhayyer-Sünbüle ve Sünbüle makamlarıyla yazılmış bazı eserlerin, bununla beraber Muhayyer-Sünbüle ve Muhayyer-Kürdî makamları ile yazılmış yine bazı eserlerin, aynı seyre sahip oldukları anlaşılmıştır. Bu karmaşıklığın sebebini araştırmak amacıyla hazırladığımız bu makalede; Sünbüle, Muhayyer-Sünbüle ve Muhayyer-Kürdî makamlarına ait tarifler ve eserler incelenmiş, XVIII. asırdan bu yana oluşan değişiklikler, tarif ve eser örnekleriyle gözler önüne serilmiştir. Adı geçen makamların araştırılması sırasında Muhayyer makâmının başka bir kullanımı da ortaya çıkmış ve bu kullanımın bazı Muhayyer-Kürdî eserlerdeki önemi vurgulanmıştır. Sonuç olarak; Nâsır Dede zamanında ilk tarifi verilen Muhayyer-Sünbüle terkîbinin bir dönem Sünbüle makâmının yerine geçtiği, daha sonraki dönemde ise ikinci nevî olarak belirttiğimiz Muhayyer-Kürdî makâmının seyrini aldığı anlaşılmıştır.

Oku Dergiye Git

Mûsikî Nazariyâtı – Kâzım Uz

Kasım 28, 2018
Mûsikî Nazariyâtı – Kâzım Uz

Kâzım Uz’u “Mūsikî Istılâhatı” isimli lûgatı ile tanıyoruz. Bugünkü anlamıyla “Mūsikî Terimleri” olan bu kitap, 1964’de Gültekin Oransay tarafından bazı ilâvelerle yeniden bastırılmıştı. Mūsikîmiz terimleri açısından çok önemli olan bu kaynak üzerinde ne yazık ki yeteri kadar inceleme yapılmamıştır. Kâzım Uz’un daha öncesinde kaleme aldığı ve burada inceleyeceğimiz diğer bir eseri ise “Mūsikî Nazariyātı” risālesidir. Risāle, Osmanlı Devleti’nin ortaöğretim kurumları olan “Mekâtib-i Sultāniye” lerin, 1923 (h.1339) senesindeki programına göre hazırlanmış bir ders kitabıdır. Daha çok batı mūsikî nazariyātı nazarından doğu mūsikî nazariyātı ile kıyaslamalar yapılmıştır. Her iki nazariyātın temeldeki farklılıkları anlatması bakımından  önem arz etmektedir.

Risāle, dönemin alfabesi ile yazılmıştır. Kullanılan dil son dönem Osmanlı Türkçesidir. Bu sebeple, öncelikle tarafımızdan günümüz alfabesi ile yazılmış ve anlaşılabilirliği kolay olması açısından bugünün yazı diline uygun hâle getirilmeye çalışılmıştır. Çeviri yazım ve günümüz Türkçesi ile yazılmış hâlini vermeden evvel risālede geçen konular ele alınmış  ve bazı konuların daha iyi anlaşılabilmesi için kısa ek bilgiler verilmiştir. Batı ve Türk mūsikîleri arasındaki önemli farklara değinen “Mūsikî Nazariyātı” risālesinin; mūsikîmiz için bazı önemli meselelerin yeniden gündeme gelmesi açısından yararlı olduğunu düşünmekteyim. İncelememizde ve verdiğimiz bilgilerde hatalarımızın olduğunu varsayarak şimdiden affımı dilerim.

Mûsikî Nazariyâtı – Kâzım Uz

Kitabı Google Kitaplar ve iTunes‘dan temin edebilirsiniz.

Mevlevî Âyînleri – Makâmlar ve Geçkiler

Nisan 1, 2017
Mevlevî Âyînleri – Makâmlar ve Geçkiler.

Mevlevî  Āyînleri, mūsikîşinaslarca Türk mūsikî sanatının zirveleri arasında adeta birer başyapıt olarak kabul edilir. Büyük ālîm Rauf Yektā Bey, bu eserleri mūsikîmizin  sanat hazinesi olarak tanımlar. Bu eserde; Mevlevîhāneler döneminde bestelendiği tesbît  edilmiş 46 Mevlevî Āyîni’nin makām ve geçkileri tesbît ve tahlil edilmektedir.

46 Mevlevî Âyîni’nin Makâm ve Geçki İncelenmesi.

Kitap Yurdu     Google Kitaplar      Google Play

Türk Musikisi Solfej Metodu

Ocak 1, 2016
Türk Mûsikîsi Solfej Metodu.

Türk mūsikîsi ses sisteminin batı mūsikîsi sisteminden farklı oluşu, eğitimin de farklılığını gerektirmektedir.Her mūsikî kendi sistemi içinde kendi ilkeleriyle incelendiği zamān doğru hareket edilmiş olacağından, batı mūsikîsinin Türk mūsikîsi esaslarına göre eğitimi nasıl mümkün değilse, Türk mūsikîsinin de batı mūsikîsi sistemiyle eğitimi o derece mümkün değildir. Elbette iki ayrı mūsikî sisteminin daha iyi anlaşılması farklılıkları üzerinde olumlu ya da olumsuz değer yargılarına saplanmadan ilmî bir tarafsızlıkla ele alınıp özelliklerinin bilinmesi ve mukāyesesi eğitim için yararlıdır ve hatta gereklidir de. Türk mūsikîsi sisteminin batı mūsikîsi sisteminden ayrı olmasından doğan eğitim farklılığı “Solfej” alanında bir eksikliğin varlığını bütün şiddetiyle ortaya koymuştur. Bu ihtiyacın giderilmesi yolunda ne yazık ki bu güne kadar köklü bir çalışma da yapılmamıştır. Bu boşluk içerisinde batı mūsikîsi sistemiyle yazılmış, kendi alanında çok değerli solfej kitaplarından meded umulmuş fakat Türk mūsikîsi aralıklarının özelliğini aksettirmekten uzak bu tür metotlardan beklenilen yarar sağlanamamıştır.

Ahmet Hatipoğlu.

Kitap Yurdu